osad5.jpgosad3.jpgosad4.jpgosad2.jpgosad1.jpg

Note utilisateur: 0 / 5

Etoiles inactivesEtoiles inactivesEtoiles inactivesEtoiles inactivesEtoiles inactives
 

Xibaar yii tibbees na leen ci Orangeinfo, ñu tukkee ci Doktoor Abdul Asiis Kase  (Dr Abdoul Aziz KASSE Chirurgien Institut du Cancer Université Cheikh Anta DIOP)

 

  Tënk

Lan moo di jabet ?
Ñaari wirgoy jabet ñoo am, jabet 1 ak jabet 2, ñoom ñaar ñépp xàmmees na leen ci nattu suukar bu jéggi dayo ci deret ji, ëpp 1,26 g. Waaye li sabab natt bu jéggi dayo bi ci jabet 1 wuute na  te li ko sabab ci jabet 2. 


Jabet 1, tuddees na ko yitam jabetu ndaw (diabète juvénile), ndax li muy dal nit ki cig ndawam, diggante ba mu amee ay weer ba 35 at. Ci wirgo bii, li sabab nattu suukar bu jéggi dayo mu ngi sababoo ci li pànkreyaa bi mënul a defar mbir moomu ñu tudde « insuline »ni mu ware, te « insuline » mënul a ñàkk ci dundug nit, ndax mooy yemale suukar si ci deret ji. Ci téeméeri nit ñu yore jabet ñu ne, fukk ñi jabet bii moo leen dal, mu doon fukk ci téeméer (10%).


Jabet 2. Ci wirgo bii, li tax natt bi jéggi dayo jógewul ci pànkreyaa bi, ndax mën naa defar « insuline », waaye yaram wee ko mënul a jëfandikoo ni mu ware. Ci àddina sépp, ci téeméeri nit ñu yore jabet ñu ne, juróom-ñeen-fukk ñi jabet 2 moo leen dal, mu doon juróom-ñeen-fukk ci téeméer (90%). Wirgo bii, mag lay faral di dal, waaye nemmikuwees na ko ci xale yu magaale yi (adolescents).


Ana màndarga yiy tax ñu jort jabet ?
Ci jabet 1, màndarga yees faral a nemmikoo ngi nii : saw mu bare, mar gu tar, nit ki am àppeti, di lekk  bu baax te du tee yaram wiy jeex, lu mu def sonn.
Ci jabet 2, màndarga yii weesu mën nañoo làqu, mën nañoo ñàkk sax ca njalbéen ga, bala ko doktoor di mën a feeñal dina fekk mu am at yu bare, gannaaw ba jàngoro ji sampoo, fekk yàqu-yàqu yi ci laxasu teew nañu ba noppi.


Nees di saxale ne nit ki dafa jabet ?
Jabet kër doktoor moo ko mën a saxal. Kurél giy toppatoo wér-gi-yaram ci àddina sépp (OMS) siiwal na nattu deret biy tax ñu mën ne jàngoro jii jabet la.


Jàppees na ne ku am lu yées 1,10 g amul jabet
Képp ku am natt bu yées 1,10 g/l, (maanaam liitaru deret bu ne 1,10 garaam), fekk lekkul dara ci 8 waxtu yi jiitu jëlug deret ji, mënees naa wax ni amul jabet.


Jàppees na ne ku am 1,26 g mbaa lu ko ëpp am na jabet
Jàppees na ne am na jabet képp ku am nattub 1,26 g mbaa bu ko ëpp, fekk lekkul dara ci 8 waxtu wi jiitu jëlug deret ji walla natt bu ëpp 2 g/l, ñaari waxtu gannaaw ba mu jëlee 75 garaamu suukar (glucose).


Pajum jabet na muy deme ?
Lekk gu deme ni mu ware (dees na ci dellusi ci jukki biy ñëw) ak yëngal yaram, farataal dox,  am nañu solo lool ci paj mi. Su loolu wéyee, way-jabet 1 (les diabétiques de type 1) fàww bés bu ne ñu pikkiiru « insuline », ngir lu wuutu « insuline » bi pànkreyaa bi war a defar, te mënu ko.
Way-jabet 2, garab yu yemale suukar si lees leen di jox, waaye nag am na ci ñoom ñoo xam ne bu ñu demee ba jëmmi jamono, dina laaj ñu pingu « insuline ».

Yan yàqu-yàqu la jabet mën a jur ?
Dafay jàpp bët yi ba mën a indi silmaxa. Jabet am na cër bu yaatu ci safaan yiy sabab doyadig roñoŋ
Jabet mën naa jàpp siddit yi, ba ki mu dal dootul am yëg-yëg ci yaramam, maanaam du yëg lu tàng mbaa lu sedd. Jabet mën naa laal yit góor ñi ci seen ngóora. Tànk yi jar nañoo toppatoo bu baax, looloo waral ba gaañu-gaañu, lu mu tuuti tuuti, kenn waru koo sàggane, li ci war moo di faj ko ba mu wér.

Jabet ci jigéenu-wérul ji mën naa jur jeexital yu bare ci doomam, ñu gën cee ràññee xale bi juddu deme ni noppu jaboot, walla doom ju réy ci juddoom , walla sax doom ji bañ a indaale bakkan.

Ndax jàngoro ji tasaroo na ci àddina si ?
Am na 150 milyoŋi way-jabet ci àddina,  fii ba 2025 lim bi mën naa fulu ñaari yoon. Li ci ëpp ñu ngiy nekk ci réew yi néew doole te li ko waral moo di yokku gi nit ñiy yokku, ak magal gi nit ñi di magal, ak lekk gu awul yoon, ak yaram wu ëpp, ak ñàkk a yëngal sa yaram.

Lii gënul ci jabet : tóx, yaram wu ëpp, tasyoŋ…
Ki ko tekki ci wolof : Soxna Aram Faal
Laaj : nees di waxe baat yii ci wolof ?
Pancréas

Joomla templates by a4joomla