osad4.jpgosad2.jpgosad1.jpgosad5.jpgosad3.jpg

Note utilisateur: 0 / 5

Etoiles inactivesEtoiles inactivesEtoiles inactivesEtoiles inactivesEtoiles inactives
 

Ngir xeex jàngoroy deret ji tudd drepanositoos dafa laaj yeete bu yaatu ak xamle, mu jëm ci nit ñi Tënk
 19-06-2009 17:33 GMT
Ndakaaru, 19 suwe (APS) – Doktoor Malaŋ Koli, nekk ci Kurél giy saytu wér-gi-yaram ci àddina (OMS) ñaax na jawriñ yi yore wér-gi-yaram ñu amal yeete bu yaatu ngir xamal nit ñi lépp lu soxal drepanositoos, ndax « jàngoro ju metti la te nit ñi xamuñu ko ».

Drepanositoos, nguur gi da koo war a jox cër ci tëralin wi mu jagleel wérug mbooloo mi (problème de santé publique).
Doktoor boobu jàpp na ne li ñu war a def moo di natt mbirum drepanositoos, seet fu liggéey bi ñu jot a def tollu, gën a dëgëral tàggatug ndawi kër doktoor yi féete ci béréb yi jàngoro ji gën a baree, waaye yitam taxawal ay kurél yuy toppatoo jàngoro yi aju ci ndono, ñu naan ko «  génétique médicale ». Kàddu yooyu, ma nga leen yëkkatee ca bëccëg ba réew yépp àndandoo woon jagleel ko drepanisitoos, te yax  ba doon « drepanositoos : mbir mu ñu war a jiital ci tëralin wi jëm ci wérug mbooloo mi ».

Gëstu deret ji ngir seet jàngoro ji

Drepanositoos jàngoroy ndono la, ci deret lay jaar ; genn wàllu deret jaa ngiy jóge ci ndey ji, geneen wàll gi ci baay bi.
Gëstu bi test d’Emel la tudd. Ci lu gën a bare, lii lay feeñal :
•    Ñi nga xam ne emoglobin A rekk lañu am, ñu tudde leen AA, kenn ku nekk ci war-jur yi, A la jox doomam. Ñooñu dara jotu leen. Mënuñoo jox kenn jàngoro ji, ndax emoglobin A baax na, amul sikk.
•    Ñi nga xam ne emoglobin A ak S lañu am, ñu tudde leen AS ; ci way-jur yi, kenn ki dafa joxe A, keneen ki joxe S. Ñooñu feebaruñu, waaye mën nañoo joxe jàngoro ji, ndax emoglobin S moo ame sikk si waral jàngoro ji.
•    Ñi nga xam ne emoglobin S rekk lañu am, ñu tudde leen SS, ñaari way-jur yépp S lañu joxe. Ñooñu la jàngoro ji jàpp te yit mën nañu koo joxe.

Soxna Aram Faal
Ngir mottali xibaar yi, www.osad-sn.com demal na leen ca dalu www.senmedical.net, lii la fa jële
1. Nan la doom ji di donne jàngoro ji ci way-juram
Baay bi AS la            Ndey ji AS

-mën nañu jur doom ju dara jotul, ndax kenn ku nekk ci way-jur yi A la ko jox, kon moom AA la ;
-mën nañu jur doom ju dara jotul waaye ju mën a joxe jàngoro ji, ndax baayam A la ko jox, ndeyam jox ko S, kon moom AS la ;
- mën nañu jur doom ju dara jotul waaye ju mën a joxe jàngoro ji, ndax baayam S la ko jox, ndeyam jox ko A, kon moom AS la ;
- mën nañu jur doom ju am jàngoro ji, ndax baayam S la ko jox, ndeyam jox ko S, kon moom SS la.
2. Màndarga yi
Màndarga yi mën nañoo teel a feeñ,  bu xale bi amee 6 weer rekk.  Jàngoro ji mën naa wone boppam ci ñetti anam yii :
•    Kiriis yi : lumbu deret mën naa fatt “arteer” yi te moo di tiwo yiy jële deret ji ci xol bi di ko tas ci cër yi, su ko defee nag mu am metit yu tar te bette ci yaram wi, li ci ëpp ci cati loxo yeek tànk yi lay doon, mbaa ndigg li, mbaa biir bi.
•    Ñàkkug deret gi : dafa am ci doomu deret ji yu bare yuy dee, su ko defee fàww nit ki ñàkk deret.
•    Faral di feebar : jàngoro yi dañuy gaaw a song nit ki am drepanositoos, ñu gën cee ràññee lu deme ni soj ak jépp jàngoro juy laal xëtër yeek noyyikaay bi.
3. Dénkaane yi ñeel aji-drepanositoos ji
•    Deel naan ndox, bu baax ;
•    Ubbil bunt yeek paranteer yi ba néeg bi féex ;
•    Moytul sedd ;
•    Deel peese te nga moytu sa yaram di yokku ;
•    Deel lekk ñam yu am weñ (yàpp, res, xobi ñàmbi, xobi pataas, xobi saab-saab, lànti...)
•    Fagarul ci lépp lu mel ni soj ak lu mën a jàpp noyyikaay bi ;  
•    Deel sol yëre yu yaatu, nga xam ne duñu tere deret ji jaab ni mu ware ;
•    Bul def yëngu-yëngu bu lay tax a fatt ;
•    Moytul di yéeg ci montaañ yi, lu ëpp 1500 meetar ;
•    Moytul tàngaay yu metti yi, ndax yaram wu ñàkk ndox mën naa indi kiriis.

Joomla templates by a4joomla